Jak rozumiane są objawy?
Objawy zaburzeń odżywiania pełnią określone funkcje psychiczne:
- Służą regulacji emocji – pomagają tłumić lęk, złość, poczucie winy czy wstydu;
- Mogą być sposobem na odzyskanie kontroli, kiedy w przeżyciu pacjenta dominuje chaos lub niepewność;
- Czasem pełnią rolę komunikacyjną – wyrażają psychiczne cierpienie, którego osoba nie potrafi nazwać inaczej;
- Zdarza się, że stanowią zastępczy obszar tożsamości – „bycie chudą”, „czyszczenie organizmu” czy „objadanie się” staje się centralnym doświadczeniem własnego „ja”.
- W tle często obecne są trudności w przeżywaniu bliskości, niestabilny obraz siebie, głęboki wstyd oraz trudność w odróżnieniu potrzeb fizycznych od emocjonalnych.
Co leży u podstaw zaburzeń odżywiania?
Psychodynamika wskazuje, że objawy żywieniowe są często skutkiem:
- Nieprawidłowego rozwoju tożsamości – osoba nie ma spójnego, stabilnego obrazu siebie, co może wiązać się z niezintegrowanymi wewnętrznymi obrazami siebie i innych (tzw. rozszczepienie);
- Wczesnych doświadczeń relacyjnych, w których potrzeby emocjonalne były ignorowane, zawstydzane lub karane – dziecko uczy się wtedy tłumić emocje lub skupiać na kontroli ciała, by przetrwać emocjonalnie;
- Zaburzonego obrazu ciała, który nie jest tylko kwestią estetyki, ale często odzwierciedla wewnętrzne konflikty tożsamościowe lub relacyjne;
- Zależności i ambiwalencji w relacjach – jedzenie staje się substytutem relacji, a jednocześnie polem walki o autonomię, wpływ i akceptację.
Psychoterapia psychodynamiczna – na czym polega leczenie?
Leczenie psychodynamiczne nie koncentruje się tylko na objawach, ale na przyczynach wewnętrznych trudności. Praca odbywa się poprzez relację terapeutyczną, która staje się bezpieczną przestrzenią do odkrywania:
- znaczenia objawów w życiu psychicznym,
- nieuświadomionych konfliktów, pragnień i lęków,
- sposobów przeżywania siebie i innych ludzi,
- mechanizmów obronnych, które podtrzymują objawy (np. rozszczepienie, zaprzeczanie, projekcja),
- wzorców relacyjnych ukształtowanych we wczesnym dzieciństwie.
Dzięki tej pracy możliwa jest stopniowa integracja wewnętrznych reprezentacji siebie i obiektów, poprawa regulacji emocjonalnej i budowanie bardziej spójnej, stabilnej tożsamości.
Co może się zmienić dzięki terapii?
W procesie terapii osoba cierpiąca z powodu zaburzeń odżywiania może:
- odzyskać kontakt z własnymi emocjami i potrzebami,
- rozpoznać psychiczne funkcje, jakie pełni objaw (np. głodzenie się, oczyszczanie, objadanie),
- zbudować stabilniejsze poczucie siebie, niezależne od wagi czy jedzenia,
- zacząć tworzyć zdrowsze, bardziej autentyczne relacje z innymi,
- zmniejszyć napięcie psychiczne bez konieczności uciekania się do kontroli ciała.
McWilliams, N. (2011). Diagnoza psychoanalityczna. Struktura osobowości w procesie klinicznym.
Slade, P. (2004). Psychodynamiczne podejście w leczeniu zaburzeń odżywiania.
